NEN 1414: de norm voor ontruimingsplattegronden uitgelegd

Hang je plattegronden op in een kantoor, school of bedrijfshal, dan kom je vroeg of laat NEN 1414 tegen. Deze Nederlandse norm bepaalt met welke symbolen je vluchtroutes, nooduitgangen en blusmiddelen op een plattegrond weergeeft en hoe je zo'n kaart opbouwt. In dit artikel lees je wat de norm regelt, wat de wet zegt en waar je op let bij het ophangen.

Het korte antwoord

NEN 1414 is de Nederlandse norm voor symbolen op veiligheidstekeningen. Deel 1 (NEN 1414-1:2019) gaat over ontruimingsplattegronden en bereikbaarheidskaarten en legt vast hoe je vluchtroutes en veiligheidsvoorzieningen weergeeft. De symbolen zijn sinds 2019 gelijk aan ISO 7010, dus dezelfde tekens als op de borden aan de muur. De Arbowet noemt geen norm, maar verplicht je wel om de evacuatie goed te regelen.

Wat regelt de norm precies?

Voluit heet de norm 'Symbolen voor veiligheidsvoorzieningen op tekeningen en plattegronden'. Hij bestaat uit twee delen, elk met een eigen doel.

Voor de plattegrond die je in de gang ophangt, is deel 1 de norm die telt. Deel 2 is bedoeld voor tekenaars en installateurs die tekeningen maken voor de gemeente of voor installaties.

Waarom een norm? In een noodsituatie heeft niemand tijd om een onbekende tekening te ontcijferen. Gebruikt elke plattegrond dezelfde tekens en opbouw, dan ziet een bezoeker, een BHV'er of een brandweerman in één oogopslag waar hij staat en waar hij heen moet.

Ontruimingsplattegrond en bereikbaarheidskaart: het verschil

NEN 1414-1 behandelt twee soorten kaarten met een verschillende lezer.

• De ontruimingsplattegrond is voor de mensen in het gebouw. Hij laat zien hoe je veilig naar buiten komt.
• De bereikbaarheidskaart is voor de hulpdiensten. Hij laat zien hoe zij het gebouw veilig in komen en waar de voorzieningen zitten die zij nodig hebben.

Bij de herziening van 2019 kwamen de bereikbaarheidskaarten in de plaats van de oude aanvalsplannen voor de brandweer. Er kwamen ook symbolen per discipline bij.

NEN 1414 symbolen: dezelfde tekens als ISO 7010

Sinds de versie van 2019 zijn alle symbolen in NEN 1414-1 formeel gelijk aan ISO 7010. Daarvoor was dat via een wijzigingsblad geregeld. Het voordeel in de praktijk: het teken op de plattegrond is precies het teken dat bij de brandblusser of de nooduitgang hangt. Wie de kaart heeft gelezen, herkent het bord daarna meteen.

Gebruik geen zelfbedachte of 'vriendelijkere' varianten. Een afwijkend teken kost in een noodsituatie juist tijd. Hoe deze tekens zijn opgebouwd, lees je in ons artikel over ISO 7010. Hangen de borden zelf er nog niet, kijk dan naar onze nalichtende brandveiligheid pictogrammen.

Wat staat er op een goede plattegrond?

Volgens de openbare samenvatting van NEN stelt NEN 1414-1 eisen aan de opbouw en vormgeving van de kaart. De volledige eisen aan een ontruimingsplattegrond staan in de norm zelf, die je bij NEN koopt. In de praktijk komen deze onderdelen steeds terug.

Een bouwtekening is geen goede ontruimingsplattegrond. Die bevat te veel details. De plattegrond mag vereenvoudigd zijn en een vluchttrap bijvoorbeeld groter tekenen dan op schaal, zolang de indeling en de posities kloppen.

Let ook op de oriëntatie. De kaart moet kloppen met de kijkrichting van wie ervoor staat: links op de kaart is links in de gang. Een gespiegelde of gedraaide kaart stuurt mensen de verkeerde kant op.

Is een ontruimingsplattegrond verplicht?

De wet werkt hier met doelen, niet met een voorgeschreven kaart. Artikel 3 van de Arbowet verplicht werkgevers om doeltreffende maatregelen te nemen voor eerste hulp, brandbestrijding en de evacuatie van werknemers en andere aanwezigen. Artikel 15 geeft bedrijfshulpverleners onder meer de taak om bij een noodsituatie iedereen te alarmeren en te evacueren. Een plattegrond per verdieping is een praktisch en controleerbaar middel om dat waar te maken.

Het Bbl kent ook een plattegrond, maar dat is een andere tekening. Bij een gebruiksmelding vraagt artikel 6.8 van het Bbl per bouwlaag een plattegrondtekening met onder meer de brandveiligheidsvoorzieningen. Voor de aanduidingen op die tekening verwijst het Bbl naar NEN 1413, niet naar NEN 1414.

Daarnaast kan je eigen ontruimingsplan, een verzekeraar of een opdrachtgever een plattegrond volgens NEN 1414 als eis stellen. Controleer dus ook die afspraken. De plattegrond is één onderdeel van het geheel. Hoe je het hele plan opbouwt, lees je in ons artikel over een evacuatieplan opstellen.

Ophangen en actueel houden

Een plattegrond helpt alleen als mensen hem zien op het moment dat het nodig is.

• Hang hem op logische beslispunten: bij de toegang tot een verdieping, bij trappenhuizen en liften en in lange gangen.
• Hang hem op een plek waar de kaart klopt met de kijkrichting. Elke plek krijgt zo zijn eigen versie van de kaart.
• Werk de kaart bij na een verbouwing, een nieuwe indeling of een andere functie van een ruimte. Een verplaatste blusser of een afgesloten deur maakt een kaart misleidend.
• Loop de kaarten na bij de ontruimingsoefening. Klopt de route op papier met de route in het gebouw?

Bij stroomuitval valt de gewone verlichting weg. Een plattegrond op nalichtend materiaal blijft dan leesbaar, mits hij vooraf genoeg licht heeft gekregen. Wil je dit laten verzorgen, dan kun je bij ons een ontruimingsplattegrond laten maken: we tekenen hem volgens NEN 1414 en drukken hem op nalichtend materiaal, in A4 of A3. De route zelf maak je zichtbaar met markering uit ons glow in the dark assortiment.

Kort samengevat

• NEN 1414-1:2019 is de norm voor ontruimingsplattegronden en bereikbaarheidskaarten.
• NEN 1414-2 (ontwerp 2024) gaat NEN 1413 vervangen en is voor vergunnings- en installatietekeningen.
• De symbolen zijn gelijk aan ISO 7010, dus dezelfde tekens als op de borden in het gebouw.
• De Arbowet eist een goed geregelde evacuatie. Een plattegrond per verdieping helpt je dat aan te tonen.
• De tekening bij een gebruiksmelding volgt NEN 1413 (Bbl, artikel 6.8) en is een andere tekening.
• Hang de kaart op in de kijkrichting en houd hem actueel na elke wijziging.